Casglwyd ffigurau cyfranogiad o 171 o glybiau a sesiynau ar nifer y bobl anabl a gymerodd ran mewn gweithgarwch corfforol a chwaraeon o fis Ionawr 2025 i fis Rhagfyr 2025. Roedd cyfanswm o 3,278 o gyfranogwyr a adroddwyd eu bod wedi cymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol a chwaraeon dros y 12 mis diwethaf.

Mae'r Arolwg Ciplun Chwaraeon Cenedlaethol wedi tynnu sylw at y ffaith bod gan bobl anabl sydd â ffactorau croestoriadol ychwanegol lefelau is o gyfranogiad a chyfranogiad mewn chwaraeon cymunedol a gweithgarwch corfforol. Mae hyn yn golygu bod siaradwyr Cymraeg anabl, pobl anabl o gymunedau ethnig amrywiol, pobl anabl a nodwyd fel LGBTQI+, a menywod anabl yn llai tebygol o gymryd rhan neu fod yn rhan o'r gweithlu anabl.

Manylir isod ar y canfyddiadau allweddol o bob un o'r pedair thema yn y Ciplun Chwaraeon Cenedlaethol.

Gweithlu Anabl

O'r gweithlu roedd 21% yn anabl o'i gymharu â 79% nad oeddent yn anabl. Mae hwn yn gynnydd o 6% yn y gweithlu anabl ers adroddiad 2024/25. Mae'r canfyddiad hwn yn cyd-fynd â Chyfrifiad 2021 yr ONS, a nododd fod 21% o'r boblogaeth oedran gweithio (16 i 64 oed) yn anabl. Nododd adroddiad Anabledd a chyfranogiad cymdeithasol yr ONS (2018) hefyd fod pobl anabl yr un mor debygol â phobl nad ydynt yn anabl o fod wedi gwirfoddoli. Fodd bynnag, canfuwyd bod pobl anabl yn teimlo bod llai o gyfleoedd iddynt wirfoddoli mewn chwaraeon, yn enwedig i'r rhai sy'n teimlo bod eu hanabledd yn eu cyfyngu llawer (ONS, 2018).

Wrth ystyried croestoriadaeth cymunedau anabledd ac amrywiol o ran ethnigrwydd, dim ond 2.4% oedd yn rhan o'r gweithlu gweithgarwch corfforol a chwaraeon cynhwysol, sy'n ffigur sylweddol is na'r 13% o'r boblogaeth oedran gweithio sy'n anabl ac o gymuned amrywiol o ran ethnigrwydd a ganfuwyd gan Gyfrifiad 2021 yr ONS.

Yn yr un modd, dim ond 8.8% oedd nifer y bobl anabl sy'n siarad Cymraeg o fewn y gweithlu, sy'n sylweddol is na'r 12% o bobl anabl sy'n siarad Cymraeg o fewn y boblogaeth oedran gweithio a adroddwyd gan Gyfrifiad 2021 yr ONS.

I ddatblygu'r maes hwn ymhellach, mae Chwaraeon Anabledd Cymru yn gweithio mewn partneriaeth â WCVA i ddeall profiadau pobl anabl o wirfoddoli ym maes gweithgarwch corfforol a chwaraeon yn well, a sut y gellir ei wella.

Cyfranogiad Merched

Dangosodd y Ciplun Chwaraeon Cenedlaethol mai dim ond 37.5% o'r cyfranogwyr anabl oedd yn fenywod. Er bod y ganran hon yn gynnydd o 6.5% o'i gymharu â'r adroddiad diwethaf yn 2024/25, mae'n dal i amlygu bod anghydraddoldeb rhwng nifer y cyfranogwyr gwrywaidd anabl a'r cyfranogwyr benywaidd anabl sy'n cymryd rhan mewn gweithgaredd corfforol a chwaraeon cymunedol.

Mae anghydraddoldeb mewn chwaraeon yn waeth i fenywod anabl. Mae eu hanabledd ynghyd â'r stereoteipiau rhywedd yn creu mwy o rwystrau a llai o gyfleoedd i fenywod anabl (Carr, Atkin, a Milton, 2025).

Cyfranogiad Dros 60

O fewn y Ciplun Chwaraeon Cenedlaethol roedd gostyngiad clir mewn cyfranogiad ar gyfer y tri rhyw o fewn y categori dros 60 oed. Dim ond 9% o'r gwrywod anabl a gymerodd ran mewn gweithgarwch corfforol a chwaraeon oedd o fewn y categori dros 60 oed. Dim ond ychydig yn uwch oedd y lefel hon o gyfranogiad ar gyfer y fenyw anabl (10.2%) ac ar gyfer eraill anabl (15.5%).

Yn aml, mae pobl anabl dros 60 oed yn wynebu nifer o rwystrau sy'n canolbwyntio ar anabledd ac sy'n gysylltiedig ag oedran i gael mynediad at weithgarwch corfforol a chwaraeon. Felly, mae angen i fentrau wedi'u targedu ganolbwyntio ar gefnogi pobl anabl dros 60 oed i gael mynediad at fwy o weithgarwch corfforol a chwaraeon.

Ymgysylltu wedi'i Dargedu

Roedd siaradwyr Cymraeg yn cyfrif am 12% o'r cyfranogwyr yn Arolwg Ciplun Chwaraeon Cenedlaethol 2025. Roedd y ffigur hwn yn sylweddol is na'r 17.8% o'r boblogaeth sy'n siarad Cymraeg ledled Cymru yng Nghyfrifiad 2021. O'r herwydd, mae angen datblygu nifer y clybiau a'r sesiynau sy'n cynnig sesiynau yn y Gymraeg a chefnogi siaradwyr Cymraeg yn well i gael mynediad at weithgarwch corfforol.

Yn yr un modd, dim ond 2% oedd nifer yr unigolion a nododd eu bod yn LHDTC+, sydd ymhell islaw'r 12.6% o'r boblogaeth anabl a nododd eu bod yn LHDTC+ yng Nghyfrifiad 2021. Mae hyn yn tynnu sylw at yr angen am strategaethau ymgysylltu mwy targedig o fewn y gymuned LHDTC+ anabl.

Mae ffigur cyfranogiad unigolion anabl o gymunedau ethnig amrywiol wedi cynyddu ychydig, ers yr Arolwg Ciplun Chwaraeon Cenedlaethol diwethaf yn 2024/25, i 6%. Fodd bynnag, mae'r ffigur hwn yn is na'r cyfranogiad anabl o gymunedau ethnig amrywiol a welwyd yn ystod prosiect Ewch Allan Byddwch Actif (GOGA).